PDF van: Dopen in de oceaan
Zo nu en dan kom je op het strand van KwaZulu-Natal een gebedscirkel tegen, een groep mensen die zich biddend voorbereiden op hun doop in de Indische Oceaan. Een tijdje terug was ik getuige van zo’n doopplechtigheid compleet met lange gewaden versierd met witte kruizen. Men stond juist op en splitste zich in een groep van ongeveer vijftien vrouwen die op het strand bleven wachten en vier mannen die naar het water liepen.
De leeftijd van de vrouwen varieerde van zo’n zestien tot vijftig jaar. De mannen, ruim twintig jaar oud, droegen een houten staf met daarop een houten cirkel en daar bovenop een kruis. Twee van de mannen bleven op een afstand van het water staan, terwijl de andere twee doorliepen tot ze in het water stonden. Daar hieven ze hun staven boven het water en spraken een gebed uit. Toen werden de staven in het zand gestoken, precies op de waterlijn. Eén van de mannen in een wit gewaad wenkte de vrouwen om dichterbij te komen.
13 01 27 dopen beach 02Eén voor één liepen de vrouwen naar hem toe. Voordat ze bij het water waren gooiden ze een muntstuk van één Rand de zee in. Daarna knielden ze in het water en wachtten op een golf hoog genoeg om door de man met het witte gewaad ondergedompeld te worden. De man duwden hen verschillende keren onder water en tussendoor sloeg hij hun op de zijkant van hun hoofd en op hun rug. Omdat de golfslag nogal sterk was, ontaardde de doop verschillende keren een in een chaos van mensen die ondersteboven werden gespoeld. De meeste vrouwen droegen een blauw gewaad, sommigen hun daagse kleren en één vrouw had een geel gekleurd gewaad aan. Voordat ze werd gedoopt, gooide de vrouw met het gele gewaad in plaats van geld een appel en een banaan in zee. Het viel me verder op dat tijdens het dopen een paar vrouwen flessen met zeewater vulden. Uiteindelijk stonden en zaten alle vrouwen bijna allemaal druipend nat op het strand en wachtten ze op de mannen die een laatste gebed over de zee uitspraken en daarna vertrokken gevolgd door de vrouwen.
Er waren tijdens het dopen allerlei symbolen te zien: het bidden, de gewaden, de houten staven, de munten en het fruit, het onderdompelen, het slaan en het vullen van de flessen met zeewater. Sommige symbolen hadden een duidelijke Bijbelse achtergrond, bijvoorbeeld het bidden met een staf uitgestrekt over de zee. Dit doet denken aan het verhaal van de doortocht door de Rode Zee tijdens de vlucht van de Israëlieten uit de slavernij in Egypte. Mozes strekte toen in gebed zijn staf uit over de zee om voor de Israëlieten een vluchtweg te openen dwars door het water (Exodus 14:15). Van ouds her zijn in het christendom de redding van Noach en zijn gezin uit de zondvloed (Genesis 6-8) en de vlucht van Mozes en de Israëlieten dwars door de zee gezien als voorbeelden bij de uitleg van de doop: het water van de zee symboliseert tegelijk het dodelijke gevaar en de weg naar de verlossing.
13 01 27 dopen beach 03Maar wat ik zag op het strand van was niet zozeer een symbool van een nieuw verbond. Eerder een ritueel voor reiniging en verlossing van het kwaad. Het gooien van het geld in de zee zou je kunnen zien als een symbool voor een nieuwe toewijding, het begin van een leven zonder hebzucht en vertrouwen op aards bezit. Maar waarschijnlijk kun je dit gebaar ook of zelfs beter uitleggen als een symbool voor het bedaren van de gevaarlijke oceaan. Het slaan van de vrouwen verwijst naar het uitdrijven van het kwaad en van boze geesten. De reinigende kracht van de oceaan is waarschijnlijk de reden waarom flessen met zeewater werden gevuld. Dit zoute water wordt thuis gebruikt om overgeven op te wekken bij andere reinigingsrituelen. De staven op de waterlijn markeerden de overgang tussen twee werelden, tussen land en water, tussen goed en kwaad, tussen de zichtbare en de onzichtbare wereld. De werking van tegenstrijdige krachten wordt ook toegeschreven aan tweelingen waarvan traditioneel de één vlak na de geboorte werd gedood en begraven vlak naast de ingang van de hut van de ander om het levende kind extra kracht te geven. De vrouw in het gele gewaad was waarschijnlijk één van een tweeling. De kleur geel verwijst naar een speciale bescherming door overleden familieleden die zijn gestorven in de Heer (Openbaringen 14:13). De appel en de banaan symboliseren waarschijnlijk een extra krachtige gift om de macht van de golven te bedaren.
Het ritueel van Dopen in de Oceaan is christelijk als je let op het bidden en de kruizen. Maar waar kerken van Europese komaf de doop uitleggen als een symbool van een nieuw verbond, een nieuwe relatie, legt het Dopen in de Oceaan de nadruk op de bevrijding van kwaad en slavernij. Een symbool dat vooral mensen aanspreekt voor wie onderdrukking een dagelijkse realiteit is.
Riens de Haan
PDF van: Dopen in de oceaan
Boeken voor wie meer wil weten over kerken en rituelen in Zuid-Afrika:
R. Elphick & R. Davenport (eds.):
Christianity in South Africa
Oxford: James Currey, 1997.
G.C. Oosthuizen:
The Healer-Prophet in Afro-Christian Churches
Leiden: Brill, 1992.
M. Prozeskey & J. de Cruchy (eds.):
Living Faiths in South Africa
Cape Town: David Philips, 1995.