Op donderdag 5 december 2013 overleed Nelson Mandela, een wereldleider, hoewel hij maar vijf jaar president was. Zijn naam is direct verbonden met de afschaffing van Apartheid en met Reconciliation, de verzoening van de verschillende bevolkingsgroepen in Zuid-Afrika. Voor veel Zuid-Afrikanen vormt zijn levensverhaal de achtergrond van hun eigen leven.
Mandela werd geboren op 18 juli 1918 in de koninklijke familie Thembu in de Oost-Kaap, vroeger “Transkei”. In hetzelfde jaar eindigde de Eerste Wereldoorlog. Zijn jeugd viel samen met economische crisisjaren, waarin de Zuid-Afrikaanse regering de trek naar de steden tegenhield. In 1939, het eerste jaar van de Tweede Wereldoorlog, begon Mandela met zijn studie Rechten. Hij raakte betrokken bij het protest tegen het regeringsbeleid en uiteindelijk vluchtte hij naar Johannesburg, waar hij zijn studie afrondde en zich vestigde als advocaat. In 1944 was hij medeoprichter van de jeugdbeweging van het African National Congress (ANC). In 1948 werd hij landelijk secretaris van deze beweging. Dat was hetzelfde jaar als waarin de National Party de verkiezingen won en Zuid-Afrika een regering kreeg met een beleid waarin de verschillende bevolkingsgroepen werden gedwongen gescheiden van elkaar te leven in aparte “thuislanden”.
In 1956, het jaar waarin ik zelf werd geboren, werden 155 anti-Apartheid activisten opgepakt en berecht in een bijna vijf jaar durend proces. Een van hen was Mandela. Tijdens het proces, in 1960, vond het Bloedbad van Sharpeville plaats, een van de bloedigste protesten tegen het overheidsbeleid. Hierna werd Umkhonto we Sizwe opgericht, het Zuid-Afrikaanse bevrijdingsleger. Mandela, een van de oprichters, werd “Commander-in-Chief”. In 1963, het jaar van de moord op J.F. Kennedy en de “I have a dream”-toespraak van Martin Luther King, werd de leiding van Mkhonto Wesizwe gearresteerd en veroordeeld in een proces van bijna twee jaar. Het proces, waarin Mandela zijn “I am prepared to die”-rede hield, eindigde met zijn veroordeling tot een gevangenisstraf die 27 jaar zou duren.
In de 80-er jaren werd het verzet tegen de Apartheidsregering steeds grimmiger en werd het steeds meer duidelijk dat het scheiden van bevolkingsgroepen principieel een groot onrecht en praktisch onuitvoerbaar is. In dezelfde periode eindigde de Koude Oorlog tegen het Communisme met de val van de Berlijnse Muur in 1989. In dat jaar waren we voor het eerst Zuid-Afrika op bezoek bij het Kamper zendingswerk. Kort na onze terugkeer in Nederland, erkende de Zuid-Afrikaanse overheid het ANC en werd Mandela vrijgelaten, op 11 februari 1990. Een jaar later verhuisden we naar Zuid-Afrika als zendelingen in KwaZulu-Natal.
In 1993, het jaar van de geboorte van onze dochter Jael, ontving Mandela de Nobelprijs voor de Vrede en een jaar later werd hij de eerste president van een democratisch Zuid-Afrika, waarin iedereen mag stemmen, en niemand wordt verboden contact te hebben met anderen. Het is nu aan een volgende generatie om de open plek in te nemen van iemand die niet bang was te leven voor zijn idealen en de mogelijkheden te gebruiken die God hem gaf.
Riens de Haan
De nieuwsbrief Nelson Rolihlahla (Madiba) Mandela is ook beschikbaar in PDF-formaat.